श्रावणानंतर आता गणेशोत्सवही; बोरी-तापी नदीत निर्माल्य टाकणे थांबवा! नगरपालिकेने मंगळग्रह मंदिराच्या धर्तीवर मोठे निर्माल्य कलश ठेवावेत; नियमभंग करणाऱ्यांवर ₹५ हजार दंडाची मागणी.

अमळनेर/आबिद शेख 

अमळनेर : श्रावण महिन्यातील पूजा-अर्चा सुरू असतानाच आता आगामी गणेशोत्सवाची चाहूल लागली आहे. या काळात मोठ्या प्रमाणावर फुले, हार, दुर्वा, पाने, कापूस-वाती, नारळ तसेच पूजाविधीतील इतर निर्माल्य निर्माण होते. हे निर्माल्य थेट बोरी किंवा तापी नदीत टाकण्याची प्रथा कायम राहिल्यास नदीचे पाणी प्रदूषित होण्याचा गंभीर धोका निर्माण होऊ शकतो. त्यामुळे धार्मिक श्रद्धा जपत पर्यावरण आणि नदीचे पावित्र्य राखण्यासाठी अमळनेरकरांनी निर्माल्य नदीत न टाकण्याचे आवाहन करण्यात येत आहे.

विशेषतः गणेशोत्सवात गणपती विसर्जनाच्या वेळी मोठ्या प्रमाणावर निर्माल्य नदीपात्रात जाण्याची शक्यता असते. त्यामुळे यंदा गणेशोत्सवाच्या आधीच नगरपालिकेने निर्माल्य संकलनाची ठोस आणि नियोजनबद्ध व्यवस्था करणे गरजेचे आहे.
मंगळग्रह मंदिराच्या धर्तीवर मोठे निर्माल्य कलश उभारावेत
अमळनेर नगरपालिकेने शहरातील प्रमुख गणेश मंडळे, मंदिर परिसर, नदीकाठ, घाट तसेच विसर्जनस्थळांच्या ठिकाणी मंगळग्रह मंदिराच्या धर्तीवर मोठे आणि आकर्षक निर्माल्य कलश ठेवावेत. या कलशांमध्ये नागरिकांनी फुले, हार, दुर्वा, पाने, वाती आणि पूजेतील इतर निर्माल्य टाकावे.

नगरपालिकेने या कलशांमधील निर्माल्य नियमितपणे संकलित करून त्याची पर्यावरणपूरक पद्धतीने विल्हेवाट लावावी. शक्य असल्यास या निर्माल्यापासून सेंद्रिय खतनिर्मिती करण्याचा उपक्रमही राबवता येऊ शकतो.
‘नदीत निर्माल्य टाकल्यास ₹५ हजार दंड’ अशी जनजागृती करा
नदी प्रदूषण रोखण्यासाठी केवळ आवाहन करून चालणार नाही, तर नियमांची प्रभावी अंमलबजावणीही आवश्यक आहे. नदीपात्रात निर्माल्य किंवा कचरा टाकणाऱ्यांवर ₹५ हजारांपर्यंत दंडाची तरतूद करून कडक कारवाई करण्यात येईल, असे स्पष्ट फलक नदीकाठ व विसर्जनस्थळी लावावेत. अर्थात, दंडाची अंमलबजावणी संबंधित कायदेशीर तरतुदी व नगरपालिकेच्या अधिकृत आदेशानुसार करण्यात यावी.
गणेश मंडळे, सामाजिक संस्था, शाळा-महाविद्यालये आणि स्वयंसेवकांच्या माध्यमातून ‘निर्माल्य नदीत नाही, कलशातच टाकूया’, ‘श्रद्धा जपा, नदी वाचवा’ अशी जनजागृती मोहीम राबविण्याची गरज आहे.
गणेशोत्सव भक्तीचा, प्रदूषणाचा नव्हे!
गणपती बाप्पावरील श्रद्धा आणि पर्यावरण संवर्धन हे एकमेकांच्या विरोधात नाहीत. उलट पर्यावरणपूरक गणेशोत्सव साजरा करून आपणच आपल्या नदीचे आणि पुढील पिढ्यांचे संरक्षण करू शकतो. मूर्ती विसर्जनासाठीही पर्यावरणपूरक पर्याय, कृत्रिम विसर्जन कुंड आणि निर्माल्य संकलन केंद्रांची पुरेशी व्यवस्था करण्याची गरज आहे.
अमळनेर शहरातून वाहणाऱ्या बोरी नदीसह तापी नदीचे प्रदूषण रोखण्यासाठी नागरिक आणि नगरपालिका या दोघांचीही जबाबदारी आहे. ‘माझे निर्माल्य, माझी जबाबदारी’ हा संकल्प प्रत्येक नागरिकाने केला, तर नदीत जाणारा मोठ्या प्रमाणावरील कचरा निश्चितच कमी होऊ शकतो.
श्रावणातील पूजा असो किंवा आगामी गणेशोत्सव—फुले, हार, दुर्वा, वाती आणि अन्य निर्माल्य नदीत टाकण्याऐवजी नगरपालिकेच्या निर्माल्य कलशातच जमा करण्याची सवय अमळनेरकरांनी लावून घ्यावी. श्रद्धा कायम ठेवून स्वच्छता आणि पर्यावरणाचे रक्षण करणे हीच खरी सामाजिक जबाबदारी आहे.
बोरी-तापी नदी आपली आहे; तिचे पाणी स्वच्छ ठेवणेही आपलीच जबाबदारी आहे!